Drinkwater, wat zit erin?

Drinkwater is een natuurproduct en is gezond en duurzaam. Het bevat allerlei mineralen, zouten, stoffen en bacteriën. In de Drinkwaterwet en het Drinkwaterbesluit staat vermeld welke maximale temperatuur kraanwater mag hebben, wat het minimale zuurstofgehalte is en hoeveel ijzer, zout en natrium erin mag zitten. Ook is bepaald welke bacteriën niet in drinkwater horen en is voor een groot aantal stoffen de maximaal toegestane concentratie beschreven. Daarmee voldoet het drinkwater in Nederland aan hoge kwaliteitseisen.

Stoffen in de bron

Wij maken drinkwater van rivier- en grondwater. In de lucht, de bodem en het water komen stoffen terecht afkomstig uit afvalstromen van consument en industrie. Denk bijvoorbeeld aan medicijnresten en bestrijdingsmiddelen. Veel zuiveren wij eruit met onze drinkwaterzuiveringstechnieken, maar niet alles. Van sommige stoffen treffen wij sporen aan in het drinkwater. Altijd ver onder de normen en richtwaarden die zijn vastgelegd in de Drinkwaterwet. Dit betekent dat het drinkwater van hoge kwaliteit is en zo kunnen we garanderen dat het veilig is om te drinken, door jong en oud.

Vijf stofgroepen

Er vindt continu onderzoek plaats naar drinkwater. Dankzij nieuwe technieken kunnen wij de kwaliteit van het kraanwater ook steeds beter meten. We zien en weten steeds meer. We meten stoffen bijvoorbeeld al in milli- en nanogrammen per liter drinkwater. Eén milligram is 0,001 gram en één nanogram is 0,000 000 001 gram. Hierdoor kunnen we vroegtijdig reageren op nieuwe stoffen of veranderingen bij bestaande stoffen. Zodra wij twijfelen over de veiligheid van uw drinkwater ondernemen wij meteen actie.

Hieronder staan vijf stofgroepen waarvan wij regelmatig stoffen aantreffen in het drinkwater. Door te klikken op de stofgroep vindt u een voorbeeld van een stof waarvan er sporen in ons drinkwater kunnen voorkomen. Ook is weergegeven hoeveel er van deze stof in drinkwater mag zitten op basis van de gezondheidskundige richtwaarde en hoeveel wij er gemiddeld en maximaal van aantreffen.

Geneesmiddelen

In het rivierwater dat de bron is voor drinkwater bevinden zich ook geneesmiddelen en afbraakproducten daarvan. Van medicijnen tegen hart- en vaatziekten en suikerziekte tot cholesterolverlagers en de anticonceptiepil. Deze stoffen komen met name via de urine en ontlasting in het huishoudelijk afvalwater terecht, of doordat mensen oude medicijnen doorspoelen via het toilet. De rioolwaterzuiveringsinstallaties verwijderen een deel van deze stoffen. De rest komt uiteindelijk in de rivieren terecht. Ook resten van diergeneesmiddelen komen via mest op het land en vervolgens in grond- en oppervlaktewater terecht. Veel medicijnresten zuivert Evides eruit.

Het effect dat geneesmiddelen hebben, is afhankelijk van de dosis. De concentraties van geneesmiddelen die wij aantreffen in het drinkwater zijn zeer laag. De effectieve dagelijkse dosis die men slikt is vele malen hoger (100.000 tot meer dan een miljoen).

Een voorbeeld: wij treffen soms sporen van Metformine aan in drinkwater, een medicijn voor diabetes. Iemand met diabetes neemt 390 milligram tot 4.000 milligram per dag tot zich. De gezondheidskundige richtwaarde van Metformine is in de wet vastgelegd op 196 microgram/liter, dit betekent dat er per liter drinkwater niet meer dan 196 microgram mag voorkomen. Bij het bepalen van deze richtwaarde is een veiligheidsfactor van 100 ingebouwd. In drinkwater troffen wij maximaal 0,9 microgram aan per liter.
Grafiek Metformine

Concentraties in microgram/liter in drinkwater in 2016 van 4 drinkwaterlocaties, die oppervlaktewater als bron hebben.

Röntgencontrastmiddelen

De röntgencontrastenmiddelen vormen een speciale groep binnen de geneesmiddelen. Ze hebben geen genezend (therapeutisch) effect, maar worden gebruikt voor medische diagnose. Bijvoorbeeld voor het maken van een foto of scan. Veelal zijn ze om die reden gemaakt om niet of lastig af te breken.

Na gebruik kunnen ze – via urine en ontlasting – in het afvalwater terechtkomen. Hier worden ze niet afgebroken, waardoor ze in het rivierwater komen en uiteindelijk in zeer lage concentraties in het drinkwater. Röntgencontrastmiddelen zijn goed oplosbaar in water en zeer stabiel, waardoor ze in alle rivieren gevonden worden.

Een voorbeeld: de gezondheidskundige richtwaarde van Jomeprol is 6.700 microgram/liter. Het middel is in hoge concentraties onschadelijk voor de gezondheid. In drinkwater vinden we een gemiddelde concentratie van 0,07 microgram per liter.
Grafiek Jomeprol

Bestrijdingsmiddelen

Om de productie op peil te houden, beschermt men in de landbouw de gewassen tegen ongewenste planten, ziekten, schimmels en andere plagen. De landbouw is verantwoordelijk voor de helft van het bestrijdingsmiddelengebruik in Nederland; ook bedrijven, gemeenten en particulieren gebruiken ze. Een deel van de middelen komt door af- en uitspoeling, drift en regenwater in het milieu terecht.

De meeste bestrijdings- en gewasbeschermingsmiddelen krijgt de mens binnen via voeding. In drinkwater zijn de concentraties in Nederland laag, op een enkele uitzondering na lager dan de norm 0,1 microgram/liter. Deze norm is gebaseerd op het voorzorgsbeginsel. De meeste bestrijdingsmiddelen brengen pas schade toe aan de gezondheid in concentraties die 100-1000 keer hoger zijn dan de normwaarde.

Een voorbeeld: Glyfosaat wordt gebruikt als onkruidbestrijdingsmiddel. In het milieu komen ook afbraak- of reactieproducten (metabolieten) van bestrijdingsmiddelen voor, zoals AMPA - een metaboliet van Glyfosaat. De norm voor bijna alle metabolieten van bestrijdingsmiddelen is 1 microgram/liter.

Grafiek Glyfosaat

Grafiek AMPA

Industriële stoffen

De industrie past heel veel stoffen toe bij de fabricatie van een breed scala aan producten. Elke industriële installatie die afvalwater loost op het Nederlandse rivierwater moet voldoen aan wetgeving. Hiervoor zijn vergunningen van de overheid nodig, die vervolgens ook toeziet op de handhaving. Een groot deel van de industriële verontreinigingen worden in de industriële afvalwaterzuiveringsinstallatie verwijderd. Een deel komt - via afvalwaterstromen, of uitstoot via de lucht - terecht in de rivieren of bodem en daarmee in of bij de bronnen die we benutten voor de productie van drinkwater. Een voorbeeld: Melamine is een synthetische stof, die gebruikt wordt bij de productie van kunststoffen, harsen, brandwerend schuim en coatings. Urotropine wordt gebruikt in industriële toepassingen waaronder polymeer- en rubberproductie en fotografie. Het is ook een meststof en een bestanddeel van ontkalkers en schoonmaakmiddelen en komt in voedingsmiddelen voor. Gezien de vele toepassingen en hoge productie komen deze stoffen ook in het milieu terecht. De gezondheidskundige betekenis - ofwel het te verwachten effect op de gezondheid - van beide stoffen is laag. Voor de gezondheidskundige richtwaarde van Melamine is een extra veiligheidsmarge ingebouwd, waardoor deze een factor 10 lager uitvalt dan Urotropine.

Grafiek Melamine

Grafiek Urotropine

Complexvormers

Complexvormers zijn stoffen, die door de vorm van het molecuul metalen kunnen binden. Ze dienen in de geneeskunde als ontgiftingsmiddel bij vergiftigingen door zware metalen. Daarnaast worden complexvormers bijvoorbeeld ook gebruikt in sommige levensmiddelen. Een voorbeeld: EDTA is een complexvormer, die wordt gebruikt in wasmiddelen en bijvoorbeeld de geneeskunde voor het vangen en verwijderen van calcium, koper, lood, kwik en cadmium. De gezondheidskundige betekenis - ofwel het te verwachten effect op de gezondheid - van complexvormers is laag. De gezondheidskundige richtwaarden zijn dan ook relatief hoog gesteld.
Grafiek EDTA

alt

Uitgelicht GenX

De afgelopen jaren is er veel berichtgeving geweest over GenX in het drinkwater. GenX komt via de industrie in het rivierwater en in de lucht. Evides gebruikt rivierwater om drinkwater van te maken en hierin vinden wij ook sporen van GenX terug. De hoeveelheden die geloosd worden, zijn inmiddels sterk afgenomen. Goed nieuws, want de sporen in het drinkwater zijn ook afgenomen. Wij volgen de ontwikkelingen op de voet en meten continu de concentraties. Zo kunnen we u betrouwbaar drinkwater blijven garanderen dat voldoet aan de strenge eisen van de Drinkwaterwet.

GenX en drinkwater

Meer weten?

Lees meer over de eisen aan het Nederlandse drinkwater en onderzoek naar waterkwaliteit. Heeft u nog vragen voor ons, neem dan contact op met onze Waterkwaliteitsafdeling via het contactformulier.

De website Evides.nl werkt het best met cookies. Met cookies, soms van derden, kunnen wij algemeen websitebezoek analyseren en problemen met de site oplossen. Meer informatie vindt u op Disclaimer en privacy.